Mayemo amakete mwaNamibia atiiswa

Mayemo amakete mwaNamibia atiiswa

Auleria Wakudumo

Tuso kuzwelela linaha zakwande ikatusa mayemo amakete mwanaha Namibia, naha Japan, katengo kakopano yalifasi (UN), ni tutengo totuñwi nebapatuluzi milelo yalipulukelo yelela kumbweshafaza buitukiso hala linako zaputako, kutibela matuku, nikufumana lisebelezo zamakete sakata. Hane abulela kwapurojekiti yamakopanelo yesulezwi masheleñi kinaha Japan, ndumeleti wanaha Japan mwaNamibia, Shinichi Asazuma nahatelezi sepiso yanaha yahae hala kutisa zwelopili mwanaha Namibia.

Japan isulezi mapurojeki amakopanelo mwanaha Namibia alikana mashumi amabeli kaasupile, kapulukelo yefitelela bolule bamashumi amabeli kaamalau anaha US (alikana N$375 million) kuzwa silimo sa2013,” nabulezi. Musulo wacwale owela mwatuso yasilimo sa2025 kuzwelela naha Japan uzibahaza mapurojeiki abutokwa malalu, atalelezwa kakusebelisa katengo kaUN kaswalisano ni mubuso wanaha Namibia. Mapurojekiti ao atalima buitukiso bwamakete mwalinakao zaputako, tuso yasicaba yetiile ni kubwefaza likalafo zamakete.

Hala milelo yeo kikumbwesahafa zamayemo amakete mwalikiliti zekungulezwi mwatuko ili Kunene, Omusati ni Otjozondjupa. Mulelo omuñwi oetelezwi kikatengo kamakete alifasi ubata kuzwisezapata silelezo yamakete mwanaha kaufela. Azuma nabulezi hala butuna bwalituso zanaha Japan kwamateke mwanaha Namibia. Nasupile neulo yalimotikala zelobapeli mwalilimo zacwale. Kungelela cwalo ni limotikala zasipatela zenefilwe mwalibaka zamatakanyani mwa Opuwo, Keetmanshoop ni Katima Mulilo.

Mwamanzwi alikwambuyu wamakete Esperance Luvindao, ane balililwe kiMuzamaisi Yomuhulu mwalikolo la makete Penda Ithindi, naitumezi mi naize “kineulo yabutokwa yetataha fanako yeswanela” mwakalulo yamakete mwanaha Namibia.

Mapurojekiti amasheleñi alikana bolule balishumi kabalobapeli (N$18.4 million), akatusa butata bwamakete mwanaha Namibia, matuku ataha kuzwamwalinaha zeli bukaufi, nikuekezeha kwamatuku aswanasina kensa. “Mapurojekiti akahulisa likalulo zamakete, kumbweshafaza mayemo amakete, nikubona kuli hakuna muyahi wanaha Namibia yasiyalela mwamulaho,” nabulezi. 

Naekelize kuli batu babalikana 118 000 hala lipatela zelobapeli bakatusiwa kumbeshafaza mayemo amezi, nikutusa kumbweshaza mayemo amakete ni lisebelezo zalimbuzi zabatu babalikana 14 000. Lituso zeo likabonahala kuba hahulu zabutokwa mwalikiliti zecwale kaKhomas, Omusati ni Zambezi, teñi miyaho sakata ikatusa sicaba babatalimananga ni linanga ni muunda.