KABBE – Sicaba mwa lilalanda za Kabbe ya Mutulo ni Kabbe ya Mbowela bakwalezwi kimezi amuunda abonahala kunanuha hahulu, kusiya bayahi bazielehile, nikukwala lisebelezo ni kubeya bupilo bwabatu mwakozi. Mwangambolo ni New Era Ngambela waKhuta ya Masubia, moiwela Kabbe, Raphael Mbala naize mayemo nakalile kuba amaswe kwamakalo a Liatamanyi, mezi mwanuka ya Lymbai hakala kunanuha kapilipili.

“Mezi amuunda na nanuhile kakuitahanela unumwaha. La 5 Liatamanyi mayemo amezi nayemi fa 4.89 mitazi. Kono lizazi le litatama, napahami kutaha fa 5.36 mitazi – ili kutatulsa kuli na nanuhile kufitelela 47 centimitazi mwabusihu bulibuñwi,” nekubulezi Mbala.

Mezi kanako yacwale sa sweli kuhasana mwamabala atibiswa kimezi amuunda. Kutaseza likolo ni bayahi ba munzi.  Na ekelize kuli kamita nuka ya Lyambai haipahama hahulu, mezi akala kukauhana mwalibaka zepatami, mwa milapo ni linukanyana, niku kauhanya bayahi ba Kabbe. “Milapo, linukanyana ni mabala hase atezi, hakusana mafitelo. Hakuna kuzamaya kamukwakwa,” nabulezi.

Minzi yebalwa ni likolo mwasilalanda seli kungulezwi kwatuko, kungelela cwalo ni Kasika, Ivilivinzi, Muzii, Mpukano, Itomba ni Namiyundu, hala minzi yeñwi. Bayahi ba minzi yeo kanako yacwale seba sebelisa mikolo kuzamaya. “Linzila likwalile. Hakuna limotikala zekona kufita kwateni,” nekubulezi Mbala.

Bayahi babulela kuli kwanda’ mikolo kusebelisa malonji kwatula. “Batu basebelisa mikolo, kono kikozi bakeñisa likwena ni likubu. Musipili ulimuñwi ukona kulifa N$100 ya kuya feela,” nabulezi. Mulimi yomuñwi ili yene ili ticele yasa pumuzi famusebezi kuzwelela kwa munzi waIkaba, Hebert Njenjema naize mayemo acwale kiamaswe luli, kakuli mabala kaufela atibile. 

“Mabala kaufela atibile. Batu kanako yacwale basebelisa mikolo ni malonji,” nekubulezi Njenjema. Naize nihaike lituwelo zabasupali fokuñwi balihola bayemi mwamezi. “Lonji ito yema feela mwa mezi, mi batu baka kuhola. Kitaba ye sabisa,” nekubulezi Njenjema.

Lipatelanyana zecwale ka Itomba ni Mbalasinte ni zona litibile, kutatafaza kuli bakuli bafumane likalafo. “Kuzwa kwanu kuya kwa Schuckmannsburg, batu balifa N$100 kuya. Kuya ni kukuta ki N$200. Kwatula hahulu, sihulu kwabakuli,” naekelize. 

Taba yeo hape itisa kuli lico ni zeñwi zabutokwa ni zona litule. “Kasaka kabupi bwa mbonyi kuli katofita kwahae ukona kusinyehelwa N$100 yakulifa feela nzila,” nekubulezi Njenjema. Balimi hape batalimana ni sinyehelo, sihulu hala lico zene balimile zecwale ka mwanja ose usiilwe feela kubolela mwamezi. “Mwanja se uli mwamezi. Hauka ina nako yetelele, wabola,” nabulezi. Balimi babañwi baisize likomu zabona kwalibaka zepahami zecwale ka Lusese ni Ngoma, bakeñisa kuli mafulisezo atibile.

“Buñata bwa batu batutisize likomu, kono libaka zeswanasina Itomba halina hande mafulisezo,” nekubulezi Njenjema. Mbala yena naize nihaike mezi abonahala kulilimana kanako yacwale lika lisakona kucinca. “Mabala hakatala, mayemo anuka akaswana abonahala kukutela fafasi, kono akona kunanuha hape zei haka fetuha. Kona butata bukona kuhula cwale,” nafile mamela. 

Baeteleli basizo kanako ya cwale bakupa kuli kufumaniwe tatululo ya kuya kuile. “Sesitokwahala kikuwubela likolo ni maofesi amañwi abutokwa. Haiba likolo lisilelelizwe, batu ni banana bakona kusiyala fasikolo,” nekubulezi Mbala. Bayahi hape bilaezwa kikusasebeza kwa lonji yetuna ya Kapelwa Kabajani.