Loide Jason

Marythar Kambinda 

Katima Mulilo – Mueteleli wanaha Netumbo Nandi-Ndaitwah unyatisize kutotobela kwamayemo amezi amuunda mwasikiliti sa Zambezi, teñi mayemo amezi amuunda apahamile kufita fa6.88 mitazi, mayemo apahami hakubapanywa ni lilimo zacwalecwale. 

Kanako yakupotela sikiliti, mueteleli wanaha nalemusizwe kimuzamaisi wakulela nizwelopili yalibaka zamatakanyani, Beaven Walubita, yana tolokile mayemo aziyezi nikamo sicaba sitaselizwe. Walubita napatuluzi kuli lilalanda za Kabbe ya Mutulo ni Mbowela litaselizwe hahulu, mi kunuhiwa kuli 75% ni 65% yamubu mwalilanda zeo itibisizwe kimezi amuunda. Miyaho yabutokwa, kungelela cwalo ni likolo, lipatelanyana ni liteshini zamapokola nizona lipotolohilwe kimezi amuunda.

Mueteleli wanaha nailo potela Luhonono, ili likamba la butokwa koba fuhekela babazwa mwalibaka zetibisizwe kimezi amuunda, kuli akone kuyo iponela mayemo kameeto. Mutayi watuto kona oziyelehile hahulu. Likolo zecwale ka Muzii, Nankuntwe ni Mpukano likwalilwe swalelele mi lika tutisezwa kwa libaka zelumbile.

“Litukiso zakututisa likolo zeo lisweli kuezahala, kungelela cwalo nikubata matente, linzila ni lico za banana ni maticele,” nekubulezi Walubita. Nabulezi hape kuli basweli kulela kufungula lonji ya Kapelwa Kabajani kutusa kulonga banana, habanze balibelezi tuso kuzwelela ofesi ya Ngambela wanaha. Milelo yakubata kututisa sicaba ni yona izwelapili nihaike sicaba babonahala kuhonona kututa.

Mwasilalanda sa Sibbinda kuketilwe sibaka sa matibelelo kubale bane batibisizwe kimezi amuunda. Lituso zecwale ka matente, malobalo, likubo ni lico lisweli kufiwa. Kono kuna ni lipilaelo hala lico zesweli kufiwa. Mikotana ye864 yamupunga nihane filwe, buñata babilaezi kuli kambe kibupi bwa mbonyi.

Kampani ya Sifapano Sesifubelu niyona ifile lituso zecwale kalikubo ni libyana zamwaliapehelo kubao babaziyelehile mwalilalanda za Kabbe ya Mutulo, Kabbe ya Mbowela ni Sibbinda. Muunda niona utaselize miyaho yamakete. Kutibela ziezi nekufilwe milyani ya kukenisa mezi ni mashili, kutusa basali babaima, banana nibale babataselizwe kibutuku bwa malaria.

Zeo halili cwalo, likwambuyu walikolo la tuto Sanet Steenkamp nafile mamela kuli muunda utaselize hahulu likolo, mi banana babalikana 587 mwasikiliti sa Zambezi bataselizwe. Naize mayemo azwelapili kubilaeza, mi kunanuha kwamezi kukauhanya minzi yasicaba kutisa kuli linzila zakuya kwasikolo litatafale.

“Buñata bwalikolo liswanela kututisiwa. Haiba hali tutisiwi, kutalusa kuli baituti habakoni kuya kwalikolo,” nabulezi. Ziezi yeo ilyanganisa maziza a196 akuluta. “Haiba habakoni kuya kwasikolo, mazi ao alatehelwa, mi lizazi kaufela leli latehezwi lina ni kuyoliswa,” nekubulezi Steenkamp. “Halukoni kulumelela banana ni maticela kusila mabala amuunda. Baswanela kusilelezwa,” nabulezi.