Omwaalu wovanhu va Konda po10 330 va kwatwa kumalaria  …Omuwoi va xulifa koZambezi 

Omwaalu wovanhu va Konda po10 330 va kwatwa kumalaria  …Omuwoi va xulifa koZambezi 

Auleria Wakudumo 

Victoria Immanuel

Ouministeli wouhaku nonghalo nawa owa holola kutya ehapupalo lomeva odula neanyo lapombela momaumbo oyo oinima imwe tai hapupalifa omwaalu wovanhu va kwatwa kumalaria neudo. Omupopiliko wouministeli Walter Kamaya okwa holola kutya omwaalu wamalaria owa uka pombada moshitukulwa shaZambezi, Kavango, Oshana, Ohangwena nOmusati. 

Kamaya okwa ti oshitukulwa shaZambezi osha didilika omwaalu wovanhu 10 330 va kwatwa kumalaria okudja muJanuali fiyo opaife. Okwa holola yo kutya omwaalu wovanhu 1 719 ova kwatwa ashike moule woivike italala osho tashi ulike kutya omwaalu owa yuka pombada natango. 

“Eshi otashi etwa komeva odula ile efudja oshoyo euyemo lovanhu okuya nokudja moshitukulwa,” Kamaya ta holola ngaho. 

Olopota ya yandja komupopiliko wouministeli oya ulika kutya eepelesenda 98,6 oda tandavelifwa kovanhu moshitukulwa omanga opelesenda 1,4 okudja kodje yoshitukulwa. Fiyo opapa, ovanhu 467 ova tambulilwa moshipangelo. Ovanhu 68 otaku hololwa hava tambulilwa moshipangelo moivike ei italala. Kamaya okwa ti malaria okwa twaalela eemwenyo dovanhu omuwoi moshitukulwa shaZambezi neudo. Nande ongaho, ouministeli owa ti ovanaudu vahapu ohava veluka ngeenge va mona ekwafo lopaunamiti leli xwapo. Omukulunhu wouhaku moshitukulwa shaShana Johanna Haimene okwa holola kutya omwaalu wamalaria owa uka pombada moshitukulwa shaShana. Okwa ti eshi otashi etwa komeva odula, oupu oshoyo eendafano lovanhu naikwao imwe. Haimene okwa ti ovanhu medoolopa nomomikunda otava kwatwa kumalaria mOshana. Omwaalu wovanhu va kwa twa kumalaria mOshana okudja muDecemba fiyo opaife ouli po 220. 

Oshipangelo shepangelo shakula shaShakati osho shili pombada novanhu 39, taku shikula Oshakati health center 32, Oniipa (Ou Nick) health center 23, Okatana health center 21, nOndangwa health center 17. “Oikandjohoololo aishe moshitukulwa oya kumwa komukifi ou ashike Oshakati East, West, Okatana, Ondangwa nOngwediva oyo ya pateka moshitukulwa,” Haimene ta holola ngaho. 

Oomeme veli momateelelo koshipangelo shaKahao ova holola kutya ova tila okukwatwa kumalaria molwa eemwe odo dafa eenyiki moshipangelo. 

Ova ti iha vat ula vali omofi meisho molwa eemwe. Oomeme ova ti inava pewa eenete deemwe koshipangelo. Ova holola yo kutya ova tila eehanana davo odo inadi pulumunwa natango di kwatwe kumalaria. 

AinaShaanikaomukalimowomOtamanzi okwa ti oufiku owa ninga ule kewalanda lavo molwa eemwe. “Ohatu mono oixuna keemwe. Iha tu kofa konguloshi. Out li momateelelo a kula unene ndele ponhele yokukofa omunhu oho nangala ashike toli papula eemwe,” Shaanika ta holola ngaho. 

Umwe vali, Salti Kashupi a dja kuAmarika okwa ti eve wete va ekelwashi na kavenwa navo. 

“Ohatu kala mewalanda oule womafiku omanga ina tup ulumuna ashike ihatu pewa eenete deemwe,” Kashupi ta holola ngaho. 

Ovakulukadi ova holola kutya ohava kala ngaho nee veli tuvikila momakumbafa opo va keelele eemwe. “Omakumbafa nao inaa wana okukeelela eemwe domOkahao. Ohatu penduka twa lika olutu alsihe,” ta holola ngaho. Martha Tuhafeni a yambuka Etakambaye okwa holola kutya okwa tila oukolele waye. Okwa ti ovanhu veli meteelelo ohava kala nale vehena eenghono shike paife otava lika vali keemwe. Ovakulukadi otava pula ekwafo kepangelo opo liva pe eenete deemwe opo va dule okukofa tava mbonyoka. Omukunhuwiliki wouministeli Penda Ithindi okwa holola kutya ovakalimo vamwe ova hala eenete ponhele yapombela. 

Okwa ti ovanhu vamwe natango ovena eitavelo lonale kutya pombela iha dipa ya eemwe nawa ile vati eenete odo hadi dulu okukeelela eemwe shi dulife pombela. 

Ovanambelewa vati ohava hange omaumbo a patwa ngeenge va hala okupombela. Ithindi okwa indila oshiwana opo shi efe omaumbo a pombelwe opo ku findwe omukifi wamalaria. 

-awakudumo@nepc.com.na 

-vkaapanda@nepc.com.na