Abraham Mwanyekange

Ominista youndjolowele nefiloshisho loshiwana Dr Esperance Luvindao mEtitano okwa pula Ovanamibia va longele kumwe nouministili opo va finde omukifi womalaria. Minista odo okwe di popya pefimbo ta popifa oshiwana mefiku lokudimbulukwa omaralia mounyuni koRuacana.

Minista okwa ti efiku inali tyapulwa ashike ndele nali kale edimbulukifo kutya efimbo opaife tu tale konima fye tu litule mo opo tu ninge omalunduluko.

Efiku ola dimbulukiwa koshi yoshipalanyole tashi ti. ‘Otu li molweendo lokuxulifa po omalaria, paife ohatu dulu, nopaife otu na oku shi ninga’. Minista okwa ti oshipalanyole otashi ulike kutya exulifepo lomalaria ola pumbwa oshiwana sha nghonopekwa, oikwa noilongifo youndjolowele yi li nawa osho yo oo  kaume ovanaenghono voundjolowele.

 ORuacana okwa li ya hoololwa oko kudimbulukiwe efiku molwa kwa didilikwa omalaria i li pombada.  Minista okwa ti Namibia okwa li a tula po ondungefaneko yo 2023-2027 yokushunifa malaria pedu ngeno a kale ashike 2 750 mo2025, ashike inashi kwafa sha molwaashi omwaalu wovanhu va kwatwa owa indjipala ashike okudja 13 728 mo2023 wa uka 97 825 mo 2025. Moivikke 14 yopetameko lo- 2026 okwa lopotwa omwaalu 52 068 wovanhu va kwata kumalaria.

Minista okwa ti ovanhu ve li omi-61 okwa lopotwa va xulifa odula ei. “Ponhele yepangelo ohatu yandje omahekeleko kovakwapata voonakufya, omafyo aa otaa dulu okukelelwa,” Luvindao ta ti.

Omusati omu na ovanhu ve li 6 826 ve kwetwe kumalaria osho tashi ku pe  eepelesenda 13,1 doshilongo. 

Minista okwa ti malaria ota  dulu okukelelwa osho yo okupangwa ngeenge okwa kufwa onghatu muule weevili omi-24 ngeenge kwa monika omadidiliko. “Oikwakonaakonifo osho yo omiti dokuvatela opo di li. Nadi kale ashike da fika kovanhu pefimbo,” ta ti. Okwa ti omikalo dikulu dokulwifa malaria inandi wanena. “Opo tu finde malaria mo 2030, Namibia okwa pumbwa ondungefaneko ipe yelitulemo, unene keengaba,” ta ti. Okwa ti etauluko lokeengaba daNamibia naAngola osho yo Zambia olo limwe hali eta ovanhu va kwatwe, ta indile opo oilongo i longele kumwe opo i kondjife malaria. Minista okwa yandja ombedi kwaavo hava tindi opo meenhele davo muha pombelwe. Tati osho oshimwe shomomashongo ouministeli wa taalela. Okwa ti epopyo kutya eenete deemwe oda wana odo odanakalindi.

Minista okwa pandula Africa CDC, ehangano londjolowele mounyuni (WHO) osho yo omahangano oo taa vatele epangelo okulwifa omalaria.

“Okulwifa malaria elitulemo loshilongo. Okupitila melongelokumwe, okukala tuli oupafi, osho yo ok kufa onghatu yekelelo. Namibia otali dulu okukala la manguluka kumalaria. Paife ohatu dulu, paife otu na oku shi ninga, “ ta ti.