Zebaldt Ngaruka
Omupyuke motjiwaņa Vita Katjiteo matja OtjiÞiro Otjindjandja tjaÞuna nokwiihamisa omihoko nu munao ovaihamisiua veso kupaturuka no ku kara norupa mo mazemburukiro watjo. “Tji ma tuhungire OtjiÞiro Otjindjandja mo Namibia ma tu hungire OtjiÞiro tjOvambanderu, Ovakwena no Vaherero tjitjaetwa iyo Vandoitji kombanda yomihoko mbiazu nokutamunwa kombanda mba,” Katjiteo matja.
Mo 1896 nga 1904 ndji eyovi rimwe nomasere Ovaddoitji otjivaruka o Namibia OGerman South West Africa. Tjiveya mo 1890 aveetere ozoveta zombangu. “Otjiņa otjinenenene tjiveera mehindi vari nozondando zao oveni zokukambura ngamwa owini wOvaherero, Ovambanderu no Vakwena. Tji ma tuhungire owini ma tu hungire ehi retu ndi o Namibia, ozongombe zOvaherero, Ovambanderu no Vakwena,” ma weza.
Ovambanderu no Vaherero vapandjara ozoperesende omirongo muvyu zehi. Mo 1896 nganduu ko 1987 mweya omutjise mbwazepa ozongombe zOvambanderu nOvaherero. Ehupo ravo a riyaruke ombunda. Mo 1896 otjipakara ondjembo ya Tjunda ndja kamburisa Ombara yo Vambanderu ika zeperwe komuti mOkahandja. Omukesare Theodor Leutwein Lutwein kombunda yondiro yombara Kahimemua otjayandja eraambo rokutja omuhoko wo Vambanderu a u katamunwa ngauyandekwe nu ngaukare kehi ya Samuel Maharero ndjari Ombara yOvaherero. Okuza keyuva ndo Ovambanderu otjivakakara kehi younane wa Samuel Maharero.
Mo 1903 otjipakara otjitandi pokati komihoko pupaÞa Ovandoitji omirongo hamboumue (60) handje Ovandoitji vakambura owini wovakwatera. Ovambanderu, Ovaherero no Vakwena. Mo 1904 omayuva tjiyari omurongoro na ye vari momweze omutenga Samuel Maharero otjasekama okurwisa Ovandoitji. Na pata Ovandoitji o-123) tjiva ave ya ruka kovihuro. Kombunda yanao Ehi rOvandoitji otjiratuma o ovasorondate omayovi omurongo (10,000) kehi yo Ngenerara Luther von Trotha. Tjiyari 11 ku Katjose otjipakara ondjembo ya Hamakari. Ovandoitji ave koverere omuhoko wOvaherero, no Vambanderu. Mbahupa mbe ha kamburirwe vatupuka oku handjauka morukondua rwa Maheke okuhungama ondovi ya Tjawana. Ozombu poo otuto no marindi maa venu omeya mwa twii re owanga mbauzepa ngwamwa mundu ngumanu omeya wazo. Ovandoitji wina pavekurama mozombu nÿa okutjevera kutja i Mumbanderu poo Muherero avehekunwa omeya nga. “Komanderoo mepezeuparisa kutja pupaÞa Omumbanderu opupaÞa Omuherero nOmukwena orondu moruveze ndo avandu mbaverirwe owini wao vari Ovambanderu nOvaherero nOvakwena,” Katjiteo matja.
-zngaruka@gmail.

