Abraham Mwanyekange 

Omukalo dokuetapo eengalo noikwelengi yado hau ifanwa oArtificial Intelligence (Al) owa eta eenamanana mokati kovashikingalo, vamwe otava popile oAl omanga vamwe veli ominge nao. 

Ananias Paulus nedina la shiivika nawa Kastyle Ndonga Boy okwa holola kutya kena fiku a longife oAl meengalo daye. Ndonga Boy okwa ti ita popile eengalo odo da ndulukwa moAl. Kuye, eengalo da ndulukwa koAl oda kambela omaliudo opamhepo noushili wodiililo yao. 

“Eengalo datya ngaha ohadi ningile nge nai. Onda tila kutya eengalo doAl otadi ka kwata ko oshikondo sheengalo omanga ovo vehena ounongo washa ile ehalo lokwiimba tava ka tangwa osho tashi ka kala shidjuu kovashikingalo voshili,” Ndonga Boy ta ti ngaho. 

Ndonga Boy okwa holola yo kutya okulongifa oAl onyalo. Okwa ti ovo tava ka longifa omukalo ou otashi dulika va kale inava mona oyuuyemo yaw ana nawa unene okudja komalungula. 

Kombinga imwe, Monika Pineas omushikingalo nedina la shiivika nawa Top Cheri okwa popila elongifo loAl ashike ita popile oinima aishe yoAl. 

Top Cheri okwa ti oAl otai dulu okulongifa okukwafela ovashikingalo ashike ovashikingalo inave li kolelela kuyo okunduluka oinima aishe. 

“Itandi popile ovashikingalo ovo tava pitifa eengalo da ningwa komaloobota, dina eedaka diheshi davo voo tave ya okutulombwela kutya odavo,” ta ti ngaho. 

Pineas okwa ti okuwete kutya ovashikingalo vamwe inava hala okutambulako elongifo lomaloobota shaashi ve udite nai ngeenge eengalo odo da ndulukwa koAl tadi andjakana unene di dule edi va imba neenghono davo. 

Top Cheri okwa holola kutya ngaashi ashike exumokomesho la uka komesho, eengalo doAl edeya okukalelela naavo inava hala okulongifa oAl nande ha moinima aishe otava kala konima yefiya. 

Ovatotipo voikwelengi yeengalo navo ova yandja omadilaadilo avo kombinga yelongifo loAl. Iipinge oo eli omutoti woikwelengi yongudu yoIipinge Kids okwa ti elongifo loAl otali ka kwafela ovatoti voikwelengi vahapu unene ovo vehena oilongifo ya wana. Okwa ti ovatoti voikwelengi vahapu ohava longifa eesoftware (omalungula). oAl okwa ti ohai dulu okulesha ongalo nawa nokudongokonona oinima aishe fiyo tai ku pe oshikwelengi osho tashi wapalele kongalo. 

Ngeenge osheya komilandu neeveta, oshikondo sheengalo natango otashi shongola. Omunashipundi woNASCAM Joseph Ailonga okwa ti fiyo opaife kape na naana omulandu wa yela ngeenge tashiya kelongifo loAl. “Fiyo opaife kape na omukalo wa yela wokuholola ngeenge ongalo oya ndulukwa moAl. Eshi ohashi kala shidjuu,” Ailonga ta ti. 

Nande ongaho Ailonga okwa didilika kutya eengalo da ndulukwa koAl ihadi kala dina eeveta odo da amena ongalo opo iha ningwe eecopi. Omanga oilongo imwe ngaashi Germany naSweden va pitika elongifo loAl, Namibia naye konima yomafiku otaka fininikwa a longife oAl meengalo. 

-abbenghilai@gmail.com