Milonganyana iopisa Sankwasa mwatoho 

Milonganyana iopisa Sankwasa mwatoho 

Andreas Thomas 

Likwambuyu waZwelopili yaLibaka zaLitolopo ni Matakanyani James Sankwasa utolokile milonganyana kuba “yeopisa hahulu mwatoho” likolo la hae. Naize kuyanduluka kwasebelisomaswe yamasheleñi, kamaiso yefokola ni nisialuluti mwakuaba mubu, kilisitataliso zetuna mwakusebeleza sicaba  nikutahisa misebezi yecipile.

Mwangambolo ye yanduluka fananeho yaNampa yezibahala ka Buse bwa Liwili Labutanu, Sankwasa naize likolo lahae lifumaneha “mwapilu yasicaba kaufela,” kuokamela tutengo twalikiliti, tutengo twa litolopo, ni likhuta zasizo mi kaufela batalimana ni matata ashelashelana. 

“Taba yeopisa hahulu mwatoho kitutengo twa litolopo. Buñata bwa bayemeli babaketiwa habasikaituta. Kacwalo kubabela tata kuutwisisa mulao, mi kukwalula kolo yakuyembululwa kibazamaisi,” nabulezi. 

Naekelize kuli kamaiso yefokola itahisize kufokola kwabuikalabelo, mi naize buñata bwa tutengo twa tolopo hatusika tatubiwa mwalilimo zeñata. “Hamukoni kuno yumbela masheleñi mwamusima osabonahali kofelela, teñi hakuna yakona kutoloka kuli kuezaheziñi kwamasheleñi,” nabulezi. 

Sankwasa hape nanyazize taba yakuaba mubu, naize balipinisi hañata bangiwa kuba babutokwa kufita bayahi banaha, base babile famukoloko watibelelo lilimo zelishumi kazeketalizo kuisa kuzemashumi amabeli. “Balipisinisi bakona kufumana mubu mwabusihu bulibuñwi, mi balipisinisi babañwi bafumana mubu fateko yekutezi fafasi nikuulekisa hape fateko yepahami,” nahatelezi.

Nalatuzi maikuto akuli mubu otula atahisa kuli mandu ayahiwa niona atule, naize “kibuhata bwakuipangela” mi nasupile lipilaelo zecwale kakuitinga fa lisebeliso zakuyahisa zelekiwa kwande anaha. Kutatulula taba yakuli batu bakone kukwanisa, Sankwasa naize hala milelo yamubuso kutalima sinca kampani yeyaha mandu mwanaha (NHE), kuzwisezapata miyahelo yeñwi nikulika kufumana lisebeliso zakuyahisa mwanaha.

“Lubata kuyaha mandu alikana 10 000 ao mueteleli wanaha Netumbo Nandi-Ndaitwah nafile taelo,” nabulezi, mi naekelize kuli kutahisa mandu kuswanela kutalima kulikanelela kukwanisa ni nako yetelele. Napatuluzi kuli tokwahalo yamandu mwanaha Namibia ikumafa 800 000 mwapalo yabatu mwanaha yelikana bolule babalalu, mi naize kitaba yebilaeza.

Hala kamaiso yasizo, Sankwasa naize nafumani mifilifili yemiñata yene sikatatululwa, kungelela cwalo ni likhuta zasizo zelishumi kazeketalizoho zenesina malena. Nasupile tatululo yamifilifili ya likhuta za Masubia ni Vakwangari, naize kutwisiso ya sizo nebapalile kalulo yetuna. Nihakulicwalo, napakile kuli butata bobuzwelapili sihulu bulyanganiswa kilitaba zabuhata.

Nafile mamela hape kuli liketo zatutengo twa tolopo zene ezizwe isikamulao halikonwi kutalelezwa, nihane liezizwe kibatu babaketilwe. “Bazamaisi bakona feela kutaleleza liketo zeezizwe kamulao,” nabulezi. Likwambuyu nahatelezi kuli buikalabelo kibwabutokwa, nalatuzi linyazo zakuli kamaiso yahae kiyalizoho lelibukiti. “Hanisikatazi, kono ni mutu yabulela buniti,” nabulezi. “Haiba nto ifosahezi, ifosahezi.”

Nahatelezi kuli bayemeli batutengo twa tolopo baswanela kuetelela kamutala, sihulu kulifa likoloti, nafile mamela kuli masheleñi aswanela kulifiwa. Sankwasa hape naize utalimani ni mifumbo hala musebezi wahae. “Kuna kihande kushwela kueza nto yelukile, kufita kuitulela feela,” nabulezi. 

-Nampa